Një nga projektet më të rëndësishme për ruajtjen e memories audiovizive shqiptare merr dritën jeshile. Fondi Shqiptaro-Amerikan i Zhvillimit do të financojë dhe realizojë digjitalizimin e plotë të Arkivës së Radio Televizionit Shqiptar, ku ruhen mijëra orë filmime, koncerte, dokumentarë, emisione dhe materiale historike të prodhuara ndër dekada.
Radio Televizioni Shqiptar ka njoftuar një prej zhvillimeve më të rëndësishme të viteve të fundit për institucionin: arkiva e tij audiovizive do t’i nënshtrohet një procesi të plotë digjitalizimi.
Lajmi është bërë publik nga Drejtoresha e Përgjithshme e RTSH-së, Eni Vasili, e cila njoftoi se projekti do të financohet dhe realizohet nga Fondi Shqiptaro-Amerikan i Zhvillimit (AADF). Vendimi, sipas RTSH-së, është marrë nga bordi i Fondit pas kërkesave të vazhdueshme të drejtimit të transmetuesit publik dhe studimeve të kryera për projektin.
Një arkiv 75-vjeçar në rrezik
Sipas Vasilit, arkiva e RTSH-së përmban rreth 75 vjet histori audiovizive, nga materialet e para radiofonike e televizive deri te filmat, koncertet, dokumentarët, spektaklet dhe prodhimet që kanë shoqëruar disa breza shqiptarësh.
Ajo ka paralajmëruar se një pjesë e madhe e këtij fondi ruhet ende në shirita, bobina dhe formate analoge, të cilat degradojnë fizikisht me kalimin e kohës.
Sipas saj, mijëra orë materialesh rrezikonin një humbje të pakthyeshme nëse procesi i konservimit dhe digjitalizimit nuk niste në kohë.
Në këtë kuptim, projekti nuk lidhet vetëm me modernizimin teknik të RTSH-së, por me shpëtimin e një pjese të memories kombëtare.
Nga bobinat te arkiva digjitale
Digjitalizimi i një arkive të tillë nuk do të thotë thjesht transferim i videove në kompjuter.
Në dokumentet e mëparshme të RTSH-së, procesi ishte parashikuar të përfshinte:
konservimin fizik të materialeve analoge, pajisje profesionale për leximin e formateve historike, digjitalizimin audioviziv, restaurimin e figurës dhe audios, si dhe krijimin e një sistemi modern ruajtjeje.
Në fund të vitit 2025, kur RTSH prezantoi objektivat për buxhetin 2026, institucioni kishte përllogaritur vetëm fazën e parë të digjitalizimit në rreth 200 milionë lekë, ndërsa Ministria e Financave kishte parashikuar një financim dukshëm më të ulët.
Marrëveshja e re me AADF ndryshon ndjeshëm perspektivën, sepse sipas njoftimit të RTSH-së, Fondi do të marrë përsipër financimin dhe realizimin e plotë të projektit.
Ende nuk dihet sa do të kushtojë dhe sa do të zgjasë
Pavarësisht rëndësisë së njoftimit, deri tani nuk janë bërë publike disa elemente themelore të projektit.
RTSH nuk ka njoftuar ende:
- vlerën totale të financimit nga AADF;
- afatin e fillimit dhe përfundimit;
- numrin e materialeve ose orëve që do të digjitalizohen;
- standardet teknike të skanimit dhe restaurimit;
- mënyrën si do të ruhet arkiva pas përfundimit;
- sa prej materialeve do të bëhen të aksesueshme për publikun.
Këto do të jenë detajet kryesore që do të tregojnë dimensionin real të një projekti që, për nga përmbajtja, mund të jetë ndër më të mëdhenjtë e ndërmarrë ndonjëherë për trashëgiminë audiovizive shqiptare.
Një pjesë e arkivës ka nisur tashmë të dalë online
RTSH ka bërë disa hapa paraprakë për ta afruar arkivën me publikun.
Gjatë vitit 2026 u hap edhe kanali zyrtar “RTSH Arkiv” në YouTube, ku transmetuesi publik ka nisur të publikojë filma shqiptarë, telekomedi, humor, dokumentarë, emisione historike dhe materiale të tjera që prej kohësh nuk ishin të aksesueshme.
Ky projekt, megjithatë, nuk duhet ngatërruar me digjitalizimin e plotë të fondit.
Publikimi në YouTube përdor materialet tashmë të disponueshme në format digjital, ndërsa projekti i ri synon të ndërhyjë te vetë fondi fizik dhe analog, për ta ruajtur, restauruar dhe transferuar sistematikisht në formate moderne.
Arkiva si pasuri kombëtare
Në arkivin e RTSH-së nuk ndodhen vetëm emisionet e një televizioni.
Aty janë ruajtur zërat dhe pamjet e shumë prej ngjarjeve kryesore politike, kulturore dhe shoqërore të Shqipërisë, festivalet muzikore, koncertet, sporti, prodhimet artistike, intervistat dhe kronikat e dekadave të ndryshme.
Për këtë arsye, digjitalizimi i fondit ka edhe një dimension që shkon përtej vetë institucionit.
Ai mund të krijojë mundësi të reja për studiuesit, dokumentaristët, kineastët, mediat, studentët dhe publikun, nëse paralelisht me ruajtjen ndërtohet edhe një sistem modern katalogimi dhe aksesimi.
Vasili e ka cilësuar vendimin e AADF-së si një “moment historik”, duke theksuar se projekti ka të bëjë me pasurinë dhe memorien kombëtare të shqiptarëve.
Një projekt që mund të ndryshojë marrëdhënien e RTSH-së me historinë e vet
Për vite me radhë, një pjesë e madhe e materialeve të arkivës së RTSH-së ka mbetur praktikisht e paarritshme për publikun.
Digjitalizimi mund ta ndryshojë këtë realitet.
Nëse projekti shoqërohet me restaurim, katalogim të detajuar dhe akses publik përmes platformave digjitale, arkiva mund të mos jetë më vetëm një fond që ruhet fizikisht në ndërtesat e RTSH-së, por një bibliotekë kombëtare audiovizive e aksesueshme nga brezat e rinj.
Dhe pikërisht këtu qëndron rëndësia e vërtetë e projektit.
Jo vetëm të shpëtohen bobinat para se koha t’i dëmtojë përfundimisht.
Por t’i rikthehet publikut ajo që është regjistruar mbi to.
