Qeveria shqiptare ka dërguar sot në Kuvend një paketë ndryshimesh ligjore që synon të modifikojë dispozitat penale lidhur me shpifjen, duke përfshirë një formë dekriminalizimi të pjesshëm për gazetarët e regjistruar dhe të njohur si të tillë, në përputhje me kërkesat për harmonizim me standardet evropiane të lirisë së shprehjes.
Çfarë parashikon propozimi
Sipas ndryshimeve të propozuara në Nenin 120 të Kodit Penal, një gazetar i punësuar ose i vetëpunësuar që është “i regjistruar dhe i njohur si i tillë” mund të përjashtohet nga përgjegjësia penale për shpifje nëse:
-
qëllimi i publikimit është informimi i publikut për çështje me interes;
-
ai nuk kishte dijeni se informacionet ishin të rreme dhe ka bërë përpjekje të arsyeshme për verifikim;
-
pasi të njihet me pasaktësinë e informacionit, vepron pa vonesë për përgënjeshtrim ose sqarim.
Në praktikë, ky rregull do të largonte ndjekjen penale për shpifje për gazetarët që plotësojnë këto kushte — por jo për fyerjen, e cila mbetet vepër penale, duke ruajtur ende mundësinë e presionit ligjor mbi shprehjen publike.
Reagime dhe kritika: pse shumë organizata kundërshtojnë
Pavarësisht vlerësimit se reforma përputhet me një trend drejt lehtësimit të presionit penal mbi median, ndryshimet kanë ngjallur shqetësime të fuqishme nga organizatat e medias, shoqërisë civile dhe rrjetet për lirinë e medias.
Pikat kryesore të kritikave janë:
Dekriminalizimi është vetëm pjesërisht, sepse mbulon vetëm shpifjen dhe vetëm për gazetarët me një status të “regjistruar dhe të njohur” – një koncept që Shqipëria ende nuk e ka të përcaktuar në mënyrë ligjore apo administrate funksionale.
Fyerja mbetet vepër penale, duke krijuar një mundësi tjetër ligjore për t’u ndjekur gazetarët në raste të debatit publik.
Regjistrimi i gazetarëve e vendos lirinë e shprehjes në varësi të statusit profesional, duke krijuar rrezikun e mekanizmave të kontrollit dhe kufizimit të pavarësisë së medias — një shqetësim i përsëritur edhe nga rrjetet ndërkombëtare për lirinë e medias.
Shqetësime rajonale dhe ndërkombëtare
Organizata si SafeJournalists Network dhe partnerë të saj (përfshirë Reporters Without Borders / RSF) kanë theksuar se një qasje e tillë “status-bazë” për dekriminalizimin nuk është në përputhje me standardet evropiane të lirive të shprehjes, dhe se duhet të ekzistojë një dekriminalizim i plotë i shpifjes dhe fyerjes për të gjithë aktorët e debatit publik, jo vetëm gazetarët e regjistruar.
Organizatat lokale kërkojnë barazi ligjore
18 organizata të shoqërisë civile kanë nënshkruar një letër të hapur ku kërkojnë dekriminalizim të plotë të shpifjes dhe fyerjes dhe mbrojtje ligjore të barabartë, jo vetëm për gazetarët, por edhe për aktivistë, studiues, sinjalizues dhe qytetarë — të gjithë aktorët e debatit publik që shpesh ballafaqohen me presione ligjore.
Konteksti ligjor dhe evropian
Dekriminalizimi i shpifjes ka qenë prej vitesh një kërkesë e organizatave ndërkombëtare dhe e procesit të harmonizimit me standardet e Bashkimit Evropian dhe të Këshillit të Evropës për lirinë e shprehjes. Shumë prej tyre kanë vënë në dukje se dënimi penal për shpifje dhe fyerje krijon një efekt frenues në mediat e pavarura dhe në debatet publike.
Megjithatë, versioni aktual i propozuar nga parlamenti shqiptar ende ndihet si një hapi i pjesshëm drejt këtij qëllimi — edhe pse ende i paqartë në aspektet praktike, veçanërisht mbi definicionin e “gazetarit të regjistruar” dhe mënyrën e zbatimit të tij.
