Debati për gjendjen e kinemasë shqiptare vazhdon. Pas analizës së fortë të Ben Blushit mbi filmat e rinj shqiptarë, ka ardhur përgjigjja e Jonid Jorgjit, Kryetar i Qendrës Kombëtare të Kinematografisë, i cili e sheh pikërisht këtë përplasje idesh si një nga efektet pozitive të rikthimit të Festivalit Kombëtar të Filmit Shqiptar.
Jorgji e nis reagimin duke falënderuar Blushin që e ka rikthyer filmin shqiptar në qendër të debatit publik.
Sipas tij, për shumë kohë diskutimi serioz mbi kinemanë kombëtare ka munguar, ndërsa rikthimi i festivalit po krijon pikërisht atë që industria kishte nevojë: kritikë, debat dhe një marrëdhënie më të drejtpërdrejtë me publikun.
“Është gjithmonë e shëndetshme të dëgjosh mendime të zhveshura, ‘bruto’, pa llustër”, shkruan Jorgji.
Fshati në film? Jorgji: Është ende pjesë e rrënjëve tona
Një nga kritikat kryesore të Ben Blushit ishte prania e madhe e fshatit në filmat shqiptarë të viteve të fundit.
Jorgji nuk e kundërshton faktin që kjo prirje ekziston, por e interpreton ndryshe.
Sipas tij, kamera shqiptare vazhdon të kthehet shpesh drejt fshatit sepse lidhja e shoqërisë shqiptare me atë realitet mbetet ende e fortë dhe organike.
Pra, ajo që Blushi e lexon si një formulë të konsumuar estetike, drejtuesi i QKK-së e sheh edhe si pasqyrim të një identiteti dhe subkoshience kulturore që ende nuk është shkëputur nga rrënjët e veta.
“Kinemaja e re po na zbardh fytyrën”
Në kundërshtim me tonin kritik të Blushit, Jorgji argumenton se kinemaja shqiptare po kalon një moment pozitiv ndërkombëtar.
Ai vë në dukje sukseset dhe çmimet në festivale jashtë vendit, edhe pse produksionet shqiptare operojnë me buxhete shumë më modeste sesa konkurrentët e tyre ndërkombëtarë.
Por argumenti i tij nuk është vetëm kulturor.
Sipas Jorgjit, projektet filmike shqiptare arrijnë të tërheqin financime të bashkëprodhimeve të huaja, të cilat më pas shpenzohen në tregun vendas.
Në këtë kuptim, ai e sheh filmin jo vetëm si art dhe përfaqësim kulturor, por edhe si një sektor që sjell kapital të huaj në ekonominë shqiptare.
Nga Kinostudio te “lulja e rinisë”
Jorgji përdor një metaforë interesante për fazën ku ndodhet sot filmi shqiptar.
Sipas tij, kinemaja kombëtare po përpiqet të gjejë identitetin e vet pasi ka dalë nga ajo që ai e quan një “fëmijëri të stërgjatë”, e ndërtuar nën kufizimet ideologjike të Kinostudios.
Ai pranon se disa nga filmat e rinj mund të jenë pa shkëlqim, pa makijazh dhe të rëndë në atmosferë, por e lidh këtë me kërkimin e një forme më të vërtetë dhe më autentike të shprehjes.
Pikërisht këtu ai përdor shprehjen se kinemaja shqiptare po afrohet në “lule të rinisë”.
Përgjigjja për fondet: “Po punojmë me hapa konkretë”
Pjesa më e rëndësishme e reagimit vjen kur Jorgji i përgjigjet indirekt akuzës së Blushit se regjisorët konkurrojnë më shumë për financime publike sesa për spektatorin.
Ai pranon se Qendra Kombëtare e Kinematografisë përballet vazhdimisht me kritika për nivelin e financimeve dhe numrin e filmave të mbështetur.
Por në vend të premtimeve të përgjithshme, Jorgji rendit disa masa konkrete që, sipas tij, janë në proces.
Mes tyre është një ligj i ri për kinematografinë, rritja e buxheteve publike dhe vendosja në funksion e mekanizmit të Cash Rebate.
Ky i fundit synon të krijojë kushte më konkurruese për produksionet dhe të tërheqë më shumë xhirime e investime filmike.
Jorgji e lidh drejtpërdrejt këtë mekanizëm edhe me kritikën e Blushit për fshatin, duke thënë se regjisorët duhet të kenë mundësi financiare që të ndërtojnë produksione urbane dhe teknikisht më ambicioze, në vend që zgjedhjet estetike të kushtëzohen nga buxheti.
Bursat dhe shkollimi jashtë vendit
Një tjetër drejtim që Jorgji veçon është investimi te brezi i ri.
Ai thotë se janë dhënë dy bursat e para dhe se synimi është që regjisorë, skenaristë dhe drejtorë fotografie shqiptarë të kenë mundësi të studiojnë në disa prej institucioneve më të rëndësishme të filmit në Europë dhe më gjerë.
Ai përmend FAMU në Pragë, Centro Sperimentale di Cinematografia në Romë, La FÉMIS në Paris, si dhe akademi në Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA.
Në të njëjtën kohë, sipas tij, po punohet edhe për riaktivizimin e kinemave publike në qytete të ndryshme të Shqipërisë, me synimin që filmi shqiptar të jetë më pranë publikut vendas.
Përgjigje edhe për Kosovën
Një nga pjesët më polemike të shkrimit të Ben Blushit ishte kritika ndaj asaj që ai e quajti “kosovarizim” të kinemasë shqiptare.
Jorgji e kundërshton qartë këtë qasje.
Sipas tij, ajo që Blushi përshkruan si “zymtësi” e kinemasë kosovare është në fakt pjesë e një prej shkollave më të fuqishme të dramës në Europë.
Në vend të një ndarjeje Shqipëri–Kosovë, kreu i QKK-së flet për bashkimin e thellësisë dramatike të Kosovës me energjinë e Shqipërisë, me synimin për të krijuar një kinema mbarëshqiptare.
“Mos i fikni dritat e sallës”
Në fund, përgjigjja e Jorgjit nuk e mohon nevojën për kritikë. Përkundrazi, ai e konsideron debatin të dobishëm.
Por mesazhi i tij është se filmi shqiptar nuk duhet gjykuar si një industri e përfunduar, por si një sektor në transformim, i cili po kërkon ende gjuhën, publikun dhe modelin e vet ekonomik.
Dhe e mbyll me një frazë optimiste:
“Mos i fikni shpresat e as dritat e sallës, filmi ynë më i bukur sapo ka filluar!”
Kështu, debati i nisur nga Ben Blushi po shndërrohet nga një përplasje mbi shijen kinematografike në një diskutim shumë më të gjerë: çfarë kinemaje duam, si duhet ta financojmë dhe për kë duhet ta bëjmë?
